دندان شیری نوزادان و کودکان: رویش، افتادن و مراقبت از آن

تمامی انسان‌ها در طول عمر خود دو بار صاحب دندان می‌شوند؛ اولین سری دندان‌ها یا همان دندان‌های شیری فقط در دوران کودکی همراه ما است و انتظار می‌رود که دومین سری تا پایان عمر در دهان باقی بماند. دندان‌های شیری معمولاً حدود 6 ماهگی در می‌آید و در اکثر موارد تمام این دندان‌های شیری تا سن 12 سالگی می‌افتد و با دندان‌های دائمی جایگزین می‌شود.

مراقبت و حفظ سلامت دندان‌های شیری کودکان به اندازه دندان‌های دائمی آنها اهمیت دارد. چون این دندان‌ها علاوه بر اینکه در جویدن غذا و صحبت کردن کودک به او کمک می‌کنند تاثیر بسیار زیادی هم بر زیبایی کودک دارند. از این رو مراجعه به دندانپزشک و بررسی سلامت دندان کودک اهمیت زیادی دارد که باید مورد توجه والدین قرار بگیرد.

والدین با رعایت بهداشت دهان و دندان کودک و مراجعه منظم به دندانپزشک می‌توانند از پوسیدگی دندان‌های کودک خود جلوگیری کنند. اگر سلامت دندان‌های کودکتان برای شما اهمیت دارد با دندانپزشکی کودکان دکتر روشنک غفاری با شماره 02188795280 تماس بگیرید. متخصصان ما آماده مشاوره و  ارائه انواع خدمات دندانپزشکی به کودک دلبندتان هستند.

اهمیت دندان‌ شیری


دندان‌های شیری علاوه بر موثر بودن در رشد زبانی کودک، عملکردهای دیگری نیز دارند که از آن جمله می‌توان به رشد صحیح استخوان‌های فک و عضلات صورت اشاره کرد. همچنین دندان‌های شیری فضا را برای رویش دندان‌های دائمی در آینده حفظ می‌کند.

انواع و تعداد دندان‌های شیری


در مجموع 20 دندان شیری در دهان، ده عدد در فک بالا و ده عدد در فک پایین درمی‌آید. در ادامه با انواع دندان‌ شیری آشنا می‌شویم.

دندان ثنایا

دو دندان مرکزی پیشین در اصطلاح دندان‌های ثنایای میانی و به دندان‌های کناری آنها دندان‌های ثنایای جانبی گفته می‌شود. در مجموع 8 دندان ثنایا در دو فک بالا و پایین وجود دارد.

دندان نیش

دندان‌های نیش دقیقاً کنار دندان‌های ثنایای جانبی قرار دارد.

دندان آسیا

دندان‌های آسیای اول و دوم در انتهای دهان قرار دارد.

ترتیب دندان درآوردن کودکان


اگرچه دندان‌های شیری نوزاد در رحم و قبل از تولد شکل می‌گیرد، اما این دندان‌ها تا 6 ماهگی از لثه‌ها بیرون نمی‌زند و درنمی‌آید. معمولاً تمام دندان‌های شیری در بازه سنی دو تا دو و نیم سالگی درمی‌آید. سن دقیق رویش دندان‌های شیری در تمام نوزادان یکسان نیست؛ دندان‌های برخی کودکان نسبتاً زودتر و دندان‌های بعضی کودکان دیرتر درمی‌آید. این اختلاف زمانی غالباً مرتبط با سابقه خانوادگی است، یعنی ترتیب و زمان درآمدن دندان‌های یک کودک شبیه به والدین یا خواهر و برادرش است. اختلاف زمانی 6 ماهه برای رویش دندان‌ها عادی است. دندان معادل در هر یکی از دو سمت فک معمولاً در بازه زمانی مشابه درمی‌آید.

زمان‌بندی درآمدن دندان‌های شیری

نوع دندان

فک بالا

فک پایین

ثنایای میانی

شش و نیم ماهگی

هفت و نیم ماهگی

ثنایای جانبی

هفت ماهگی

هشت ماهگی

نیش

20 ـ 16 ماهگی

20 ـ 16 ماهگی

آسیای اول

16 ـ 12 ماهگی

16 ـ 12 ماهگی

آسیای دوم

30 ـ 20 ماهگی

30 ـ 20 ماهگی

ترتیب افتادن دندان های شیری


همان‌طور که دندان‌های شیری می‌افتد، دندان‌های دائمی به جای آنها درمی‌آید. در جدول زیر بازه سنی معمول افتادن هر دندان و نام دندان دائمی جایگزین آن آورده شده است.

همان‌طور که درباره درآمدن دندان‌های شیری گفتیم، زمان دقیق افتادن دندان‌های شیری نیز برای تمام کودکان یکسان نیست و از چند ماه تا چند سال متفاوت است. زمانی که یک دندان می‌افتد، انتظار می‌رود که دندان معادل آن در سمت دیگر نیز در همان بازه زمانی بیفتد.

زمان‌بندی افتادن دندان‌های شیری

نوع دندان

فک بالا

فک پایین

دندان دائمی جایگزین

ثنایای میانی

7 ـ 6 سالگی

7 ـ 6 سالگی

ثنایای میانی

ثنایای جانبی

8ـ 7 سالگی

8ـ 7 سالگی

ثنایای جانبی

نیش

12 ـ 9 سالگی

12 ـ 10 سالگی

نیش

آسیای اول

11 ـ 9 سالگی

11 ـ 9 سالگی

آسیای اول

آسیای دوم

12 ـ 10 سالگی

12 ـ 10 سالگی

آسیای دوم

کودکان از چه زمانی باید مسواک زدن را شروع کنند؟


رعایت بهداشت دهان باید قبل از درآمدن نخستین دندان‌های شیری شروع شود. ندیدن دندان‌ها در دهان به معنای وجود نداشتن آنها نیست. در واقع دندان‌ها در سه ماهه دوم بارداری شکل می‌گیرد و هر نوزاد در زمان تولد 20 دندان شیری دارد که بعضی از آنها به طور کامل در فک شکل گرفته است.

زمان و شیوه مراقبت از این مرواریدهای کوچک به شرح زیر است:

  • حتی قبل از درآمدن دندان‌ها نیز باید یک دستمال مرطوب و تمیز را روی لثه‌ها بکشید تا باکتری‌های مضر پاک شود.
  • پس از درآمدن دندان‌های شیری باید آنها را با یک مسواک مخصوص نوزاد مسواک بزنید. دندان‌ها را با آب و مقدار بسیارکمی خمیردندان فلوراید، به اندازه دانه برنج، مسواک بزنید. اگر از خمیردندان نوزادان بدون فلوراید استفاده می‌کنید، باز هم به اندازه یک دانه برنج خمیردندان روی مسواک بزنید، چون در هر حال می‌خواهید خطر ناشی از بلعیدن خمیردندان را به حداقل برسانید.
  • پس از جوانه زدن دندان‌ها باید بین آنها را نخ بکشید.
  • حدود دو سالگی به فرزندتان یاد بدهید که خمیردندان را تف کند. به فرزندتان آب ندهید که در دهان بچرخاند و تف کند، چون با این کار احتمال بلعیدن خمیردندان افزایش می‌یابد.
  • برای کودکان بزرگتر از سه سال کافی است که به اندازه یک نخود خمیردندان روی مسواک بگذارید.
  • تا سن 6 سالگی بر شیوه مسواک زدن فرزندتان نظارت کنید تا کودک خمیردندان را قورت ندهد.

زمان مراجعه کودک به دندانپزشک


به والدین توصیه می‌شود که فرزندشان را تا قبل از تولد یک سالگی به دندانپزشکی ببرند. دندانپزشک در جلسه اول شیوه صحیح مسواک زدن و نخ کشیدن را توضیح می‌دهد و دندان‌های نوزادی را که در آغوش مادرش نشسته است، معاینه می‌کند.

این جلسات فرصت مناسبی است که دندانپزشک مشکلات را در سن پایین تشخیص دهد و کودک نیز با محیط دندانپزشکی آشنا شود و در سنین بالاتر کمتر از دندانپزشکی بترسد. به والدین توصیه می‌شود که فرزندان خود را به نزد دندانپزشک کودکان ببرند؛ دندانپزشک اطفال یا کودکان در زمینه درمان مشکلات مختلف مرتبط با سلامت دهان و دندان آموزش دیده است. همچنین دندانپزشک کودکان بیمار را در صورت لزوم به متخصصان دیگری، مانند متخصص ارتودنسی یا جراح دهان و دندان معرفی می‌کند تا ناهنجاری‌هایی مانند اوربایت یا انحراف فک اصلاح شود.

پیشگیری از پوسیدگی


پوسیدگی دندان پی‌آمد باقی ماندن باکتری و ذرات غذا روی دندان‌ها و مسواک نزدن پس از غذا خوردن است. در این شرایط اسید روی دندان جمع می‌شود، مینای آن را نرم می‌کند و در نهایت باعث سوراخ شدن یا کرم خوردگی دندان می‌شود.

رعایت توصیه‌های زیر مانع از پوسیدگی دندان می‌شود.

آموزش بهداشت دهان و دندان از سنین پایین

به فرزندان خود یاد بدهید که دندان‌ها را حداقل دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنند و به طور منظم نخ بکشند.

دریافت فلوراید کافی

مصرف منظم فلوراید مینای دندان را محکم می‌کند و اسید نمی‌تواند به راحتی در این مینای محکم نفوذ کند. در آب شرب لوله‌کشی بسیاری از شهرها فلوراید وجود دارد، اما بعضی شهرها فاقد آب لوله‌کشی فلورایددار هستند. اگر آب شرب‌تان فلوراید ندارد یا اگر در خانواده از آب تصفیه شده استفاده می‌کنید، از دندانپزشک بخواهید که مکمل فلوراید مناسب را برایتان تجویز کند. اکثر خمیردندان‌ها دارای فلوراید است، اما خمیردندان به تنهایی نمی‌تواند از دندان‌های کودکان محافظت کند. بااین حال مراقب باشید، چون فلوراید بیش از اندازه نیز باعث تغییررنگ دندان می‌شود. قبل از شروع مصرف مکمل حتماً با دندانپزشک مشورت کنید.

پرهیز یا محدودیت غذایی

خوراکی‌های شیرین، آب میوه، آب نبات، به ویژه تافی‌های چسبناک مینای دندان را از بین می‌برد و باعث پوسیدگی دندان می‌شود. اگر فرزندتان به این خوراکی‌ها علاقه دارد، از او بخواهید که دهانش را پس از خوردن این خوراکی‌ها با آب شستشو دهد یا دندان‌هایش را مسواک بزند. این توصیه را پس از مصرف داروهای مایع شیرین شده نیز رعایت کنید.

فیشور سیلانت

پس از آن که رویش دندان‌های دائمی شروع شد، دندانپزشک برای پیشگیری از پوسیدگی آنها، لایه نازکی از رزینی به نام سیلانت را روی دندان‌های عقب دهان، یعنی در جایی قرار می‌دهد که بخش اعظم جویدن غذا در آنجا انجام می‌شود. این پوشش محافظ باکتری‌ها را از درزهای دندان‌های آسیا دور نگه می‌دارد. البته باید به فرزندتان توضیح دهید که سیلانت جایگزینی برای مسواک زدن و نخ کشیدن منظم نیست.

کوتاهی در رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان منجر به پوسیدگی دندان‌های شیری، حتی دندان‌های نوزادان خواهد شد. به خواب رفتن نوزاد با شیشه شیر شاید راحت به نظر بیاید، اما در واقع دندان‌ها را در معرض خطر پوسیدگی قرار می‌دهد. زمانی که قند آب میوه یا شیر چند ساعت روی دندان‌های شیری نوزاد باقی می‌ماند، مینای دندان خورده می‌شود و عارضه‌ای به نام پوسیدگی ناشی از مکیدن شیشه شیر به وجود می‌آید که نشانه‌های آن سوراخ شدن و تغییر رنگ دادن دندان‌های پیشین است. موارد شدید این عارضه منجر به پوسیدگی دندان‌ها می‌شود و چاره‌ای جز کشیدن آنها باقی نمی‌گذارد و کودک تا زمان درآمدن دندان‌های دائمی، دندان پیشین نخواهد داشت.

والدین و مربیان کودکان باید در هر روز زمان‌های مخصوصی را به نوشیدن اختصاص دهند، چون مکیدن شیشه در تمام طول روز به دندان‌ها آسیب خواهد زد. به والدین توصیه می‌شود که شیشه شیر را پس از 6 ماهگی از نوزاد بگیرند و به او فنجان نی‌دار مخصوص بدهند. توانایی‌های حرکتی و هماهنگی نوزاد یک ساله آن‌قدر رشد کرده است که بتواند خودش از فنجان استفاده کند.