خمیر دندان فلوراید دار کودک: تقویت دندان، پیشگیری از جرم و پوسیدگی

مسواک زدن پس از صرف غذا یا حداقل دو بار در روز پیام بهداشتی آشنایی است که حتماً آن را روی خمیردندان‌ها خوانده‌اید، به علاوه اکثر ما سال‌ها پیش یاد گرفته‌ایم که فلوراید برای سلامتی دندان‌ها و داشتن دندان‌هایی قوی و محکم ضروری است. اما احتمالاً روی خمیردندان این تذکر را نیز دیده‌اید که کودکان زیر دو سال، فقط در صورت توصیه دندانپزشک اطفال می‌توانند از خمیردندان فلوراید دار استفاده کنند و استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید برای کودکان زیر 6 سال باید تحت نظارت والدین باشد. سوالی که پیش می‌آید این است که فلوراید دقیقاً چیست و چرا مصرف آن برای خردسالان با احتیاط همراه است؟

فلوراید چیست؟


فلوراید ماده معدنی طبیعی است که به وفور در آب، خاک و سنگ‌های پوسته زمین وجود دارد. فلوراید یون شیمیایی عنصر فلوئور است، یعنی این که فلوراید یک الکترون اضافی دارد که به آن بار منفی می‌دهد. اگر نوشته‌های روی خمیردندان را نگاه کنید، می‌بینید که فلوراید به تنهایی وجود ندارد و به صورت یکی از ترکیب‌های فلوراید قلع (ترکیب حاوی فلوراید و عنصر قلع)، فلوراید سدیم و مونوفلوئوروفسفات سدیم (مشتق از فلوراید سدیم) در خمیردندان وجود دارد.

تاثیر فلوراید بر دندان‌ها


فلوراید موجود در خمیردندان به دو روش از پوسیدگی و کرم خوردگی دندان‌ها جلوگیری می‌کند، اول این که فلوراید اجازه نمی‌دهد تا باکتری‌های موجود در پلاک اسیدی تولید کنند که باعث ساییدگی مینای دندان و پوسیدگی شود. دوم این که اگر اسید به دندان‌ها آسیب زده باشد، فلوراید در ناحیه‌های ضعیف شده جمع می‌شود و دندان را تقویت می‌کند یا اصطلاحاً مواد معدنی ضروری دندان را تجدید می‌کند.

چرا خردسالان نباید از خمیردندان فلوراید دار استفاده کنند؟


از زمانی که کودک مسواک زدن را شروع می‌کند، به او بگویید که خمیردندان را نباید قورت بدهد و باید آن را تف کند. مصرف زیاد فلوراید در موارد نادر باعث مسمومیت می‌شود و حتی ممکن است کشنده باشد. شایع‌ترین علائم ناشی از اوردوز فلوراید مشکلات گوارشی، شامل حالت تهوع، دل درد، استفراغ و اسهال است. موارد شدیدتر مسمومیت با فلوراید با ضعف، تنفس سطحی، تشنج و بالا آوردن خون همراه است. البته بلعیدن مقدار خمیردندانی که برای مسواک زدن مصرف می‌شود (به اندازه نخود برای کودکان 6 ـ 2 ساله) باعث چنین واکنش‌های شدیدی نمی‌شود، اما خوردن مقدار بیشتری فلوراید هر روز برای مدتی طولانی، مشکل‌ساز خواهد شد. اگر کودک در زمان شکل‌گیری دندان‌های دائمی زیر لثه‌ها، مقدار زیادی فلوراید را برای مدتی طولانی دریافت کند، احتمال بروز فلوروسیس، یعنی تغییر رنگ دائمی مینای دندان، افزایش می‌یابد. شدت فلوروسیس متغیر است، گاهی عارضه خفیف است و فقط لکه‌های سفید نامشخصی روی دندان ایجاد می‌شود، اما گاهی تغییررنگ شدید است و لکه‌های قهوه‌ای تیره یا حتی حفره‌هایی روی دندان به چشم می‌خورد که در واقع جای خالی مینای لب‌پر شده است. مشکل فلوروسیس برای کودکان زیر 8 سال نگران کننده است، چون این عارضه پس از اتمام رشد دندان‌های دائمی و درآمدن آنها دیگر ایجاد نخواهد شد. شاید مسمومیت ناشی از مصرف زیاد فلوراید ترسناک‌تر از عوارض دیگر به نظر برسد، اما در واقع درصد شیوع فلوروسیس و تغییر رنگ دندان‌های دائمی در اثر مصرف درازمدت و نامناسب فلوراید، بسیار بالاتر از مسمومیت حاد با فلوراید است. خوشبختانه اگر درباره فلوروسیس آگاهی داشته باشید، این عارضه به راحتی قابل پیشگیری خواهد بود.

منابع غذایی حاوی فلوراید


هرچند استفاده از خمیردندان فلوراید دار در کودکان زیر دو سال ممنوع است، اما احتمال دارد که کودک فلوراید را از منابع دیگری دریافت کند. فلوراید در بسیاری از غذاها، آب میوه‌ها و نوشیدنی‌های بدون الکل وجود دارد و به طور طبیعی در تقریباً تمام منابع آب یافت می‌شود. در ناحیه‌هایی که غلظت فلوراید طبیعی در آب کمتر از ppm 0.7 است، غالباً فلوراید به آب آشامیدنی اضافه می‌شود تا غلظت فلوراید به حد مطلوب برسد. چون وجود مقدار مجاز فلوراید در بدن از پوسیدگی دندان‌ها جلوگیری می‌کند، دندانپزشکان اطفال توصیه می‌کنند که مکمل‌های فلوراید در ناحیه‌های دارای آب شرب با غلظت پایین فلوراید، برای کودکان بزرگتر از 6 ماه تجویز شود. از طرفی دندانپزشکان به افرادی که در مناطق با غلظت فلوراید بیشتر از 2 ppm زندگی می‌کنند، توصیه می‌کنند که آب معدنی بنوشند یا از دستگاه‌های تصفیه آب استفاده کنند تا احتمال تغییر رنگ دندان‌های فرزندان خردسالشان کاهش یابد.