بهداشت و سلامت دهان و دندان در کودکان و نوزادان: اهمیت و آموزش

بهداشت صحیح دهان و دندان از مواردی است که باید در تمام مراحل رشد کودک آموزش داده‌ شود. منظور از رعایت بهداشت دهان و دندان، حفظ سلامت و تمیزی دهان از طریق مسواک زدن و استفاده از نخ دندان و پیشگیری از پوسیدگی دندان‌ها و بروز بیماری‌های لثه می‌باشد. پوسیدگی یا همان کرم‌خوردگی دندان بیماری است که با آسیب رساندن و تخریب ساختار دندان‌ها موجب تشکیل حفره یا سوراخ در دندان می‌شود.

رعایت بهداشت دهان و دندان در همه سنین زندگی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است چون با رعایت بهداشت دهان و دندان، کمک شایانی به سلامت دندان خواهد شد. اهمیت رعایت بهداشت دهان و دندان کودکان و نوزادان نیز اهمیت زیادی دارد و این موضوع از زمان تولد نوزاد بایستی مورد توجه قرار گیرد. متخصصین ما در کلینیک دندانپزشکی کودکان دکتر روشنک غفاری آماده ارائه انواع خدمات دندانپزشکی به کودک دلبند شما هستند. در صورت نیاز به کسب اطلاعات بیشتر در زمینه بهداشت دهان و دندان در کودکان و یا رزرو نوبت با شماره 02188795280 تماس بگیرید.

مزایای رعایت بهداشت دهان و دندان نوزادان و کودکان


رعایت بهداشت مناسب دهان و دندان کودک در حقیقت اولین گام پیشگیری از مشکلات رایج دندانی نظیر جرم، پوسیدگی دندان‌، بیماری لثه و بوی بد دهان است.

جرم

جرم یا همان پلاک مواد سفید رنگ و چسبنده‌ای هستند که از ترکیب غذا با بزاق دهان تشکیل می‌شود. رعایت و اهمیت بهداشت دهان و دندان کودک کمک شایانی به رفع جرم‌های دندانی می‌کند.

پوسیدگی دندان

منظور از پوسیدگی دندان تشکیل حفره یا سوراخ در دندان می‌باشد. جرم و خصوصا ترکیب شکر با باکتری موجود در دهان یکی از علت‌های اصلی پوسیدگی دندان‌ها معرفی شده‌اند. شایان ذکر است که رفع جرم‌های دندانی از بروز پوسیدگی دندان‌ها پیشگیری می‌کند.

بیماری لثه

بیماری لثه به عفونت و التهاب بافت‌های لثه‌‌ی اطراف دندان اتلاق می‌شود. لثه‌های ناسالم با قرار گرفتن درمعرض جرم‌های دندانی ملتهب شده و موجب بروز بیماری به‌نام ژینژیویت می‌شوند. باید خاطر نشان کرد که برطرف کردن جرم‌، دندان را در برابر بیماری‌های لثه محافظت می‌کند.

بوی بد دهان

هالیتوزیس اصطلاح تخصصی است که به بوی بد دهان اشاره دارد. هالیتوزیس ناشی از تشکیل جرم، التهاب و عفونت لثه‌ها می‌باشد. رعایت بهداشت و تمیز نگه‌داشتن لثه‌ها تاثیر چشمگیری در رفع بوی بد دهان دارد.

آموزش رعایت بهداشت دهان و دندان به کودکان


آموزش مراقبت صحیح از دهان و دندان و رعایت بهداشت دهان به کودکان از سن کم در حقیقت نوعی سرمایه‌گذاری در سلامت کودک بوده که منافع و مزایای طولانی‌ مدتی را برای فرزند دلبند شما به همراه خواهد داشت. بهتر است آموزش بهداشت دهان و دنان به کودکان را با زبان ساده به کودک بیان کرد. مراقبت خوب از دهان و دندان خود شما یعنی سلامت دهان و دندان برای شما ارزش بالایی دارد. هر موردی نظیر مسواک زدن همراه با کودک یا انتخاب مسواک توسط خود کودک که موجب تشویق بهداشت دهان می‌شود مسلما کودک را به رعایت سلامت و بهداشت دهان و دندان کمک خواهد کرد. آموزش نکات ساده‌ای را که در این قسمت معرفی می‌کنیم کمک می‌کنند تا کودکان با اجرای آن‌ها مراقب سلامت دندان‌ها و لثه‌های خود بوده و در نتیجه خطر پوسیدگی دندان‌ها را کمتر کنند:

  •  مسوک زدن 2 بار در طول روز با خمیر دندان‌های حاوی فلوراید برای رفع جرم دندان‌ها. همانطور که قبلا اشاره کردیم جرم یا پلاک‌ها مواد چسبنده‌ای هستند که علت اصلی پوسیدگی دندان‌ها شناخته شده‌اند.
  •  استفاده روزانه از نخ دندان. این کار کمک می‌کند جرم بین دندان‌ها و زیر خط لثه قبل از این‌که سفت شده و به جرم (تارتار) تبدیل گردد برطرف شود. جرم‌ها اگر تمیز و برطرف نشوند بعد از مدتی تبدیل به ماده‌ای سختی به نام تارتار شده و تنها از طریق پاکسازی حرفه‌ای قابل درمان خواهند بود.
  •  رعایت رژیم غذایی متعادل و مصرف کمتر خوراکی‌های حاوی نشاسته و قند که با تولید اسید زمینه‌ی پوسیدگی دندان‌ها را فراهم می‌کنند. توصیه می‌شود در صورت مصرف چنین خوراکی‌هایی آنها را درکنار وعده‌های غذایی میل کنید نه به تنهایی. این روش موجب می‌شود تا با تولید بزاق زیاد در طول وعده‌ی غذایی دهان کاملا شستشو و تمیز شود.
  •  استفاده از محصولات دندانی حاوی فلوراید از جمله خمیر دندان
  •  از وجود فلوراید در آب آشامیدنی کودک خود اطمینان حاصل کنید. اگر آبی که مصرف می‌کنید (آب چاه، آب شهری و آب بطری) فاقد فلوراید باشند دندانپزشک یا متخصص اطفال با تجویز مکمل‌های روزانه حاوی فلوراید این کمبود را در کودک جبران خواهد کرد.
  •  کودک خود را جهت معاینه به‌ طور مرتب به دندانپزشک اطفال ببرید.

بهداشت دهان و دندان در کودکان زیر دو سال


برای رعایت بهداشت دهان و دندان کودکان زیر دو سال، مراقبت‌های خاصی بایستی در نظر گرفته شود که عبارتند از:

از تولد تا 3 ماهگی

سلامت دهان و دندان‌ها از بدو تولد تا 3 ماهگی عمدتا به تغذیه نوزاد مربوط می‌باشد. شیر مادر منبع ترجیحی تغذیه نوزاد است اما در صورتی که نوزاد از شیشه شیر استفاده می‌کند بهتر است از شیرخشک‌های حاوی فرمول مخصوص و یا در نهایت شیر مادر در شیشه شیر استفاده کرد. توصیه می‌شود بعد از شیر دادن، لثه‌ی کودک را با پارچه‌ی نرم آغشته به آب پاک کرد. این روش سالم حتی قبل از دندان درآوردن کودک، به تحریک بافت لثه و تمیز کردن دهان و لثه‌ی کودک کمک می‌کند.

از 4 تا 6 ماهگی

دندان درآوردن مرحله‌ای است که معمولا از 4 تا 6 ماهگی رخ می‌دهد. علائم دندان درآوردن شامل: بدخلقی، مکیدن زیاد اجسام و شل شدن مدفوع می‌باشد. این دوره معمولا برای والدین و نوزاد با سختی‌های فراونی همراه است اما روش‌هایی وجود دارد که با رعایت آن‌ها می‌توان درد و ناراحتی ناشی از دندان درآوردن کودک را کمتر کرد. استفاده از حلقه‌های لاستیکی مخصوص گاز زدن کودک یا حوله‌ی نرم و تمیز برای مکیدن و همچنین ماساژ آرام لثه‌ی کودک موجب تسکین و آرامش کودک می‌شود. داروی مسکن نظیر تایلنول مخصوص کودکان نیز گاهی در چنین شرایطی استفاده می‌شود اما بهتر است قبل از مصرف مسکن با پزشک اطفال مشاوره کنید.

6 ماهگی

هنگامی که کودک وارد 6 ماهگی می‌شود با پزشک اطفال خود در خصوص مصرف فلوراید مشاوره کنید. آب برخی از مناطق حاوی فلوراید هستند اما کودکانی که از آب‌های فاقد فلوراید استفاده می‌کنند باید از مکمل‌های حاوی فلوراید به‌ طور منظم استفاده نمایند. فلوراید ماده‌ای است که نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی دندان و کرم‌خوردگی‌های زودرس دندان‌های کودکان دارد. بنابراین مشاوره با پزشک اطفال درخصوص دستورالعمل مصرف فلوراید از موارد مهمی است که باید درنظر داشت.
از دیگر وظایف والدین این است که در طول 6 ماهگی با نگه داشتن سر کودک، پشت دندان‌های کودک خود را به آرامی مسواک کنند. توصیه می‌شود این کار 2 بار در طول روز و با مسواک‌ها نرم و مقدار کمی خمیر دندان انجام شود. گام مهم دیگر در این دوره‌ی سنی عبارتند از تهیه فنجان دسته‌دار و آماده کردن کودک برای جدا شدن از شیشه شیر و پستان مادر است. آب و شیر ساده از نوشیدنی‌هایی هستند که به‌ منظور پیشگیری از افزایش قند در این دوره بسیار توصیه می‌شود. تمام کودکان به‌ ویژه کودکان کم‌سن و سال نیازی به آب میوه و یا نوشیدنی‌های حاوی آب میوه در رژیم غذایی خود ندارند.

مرحله‌ی 1 سالگی

تمام دندانپزشکان توصیه می‌کنند به محض این‌که کودک وارد مرحله‌ی 1 سالگی می‌شود حتما جهت معاینه کودک را به دندانپزشک اطفال برد. وجود لکه‌های سفید، پوسیدگی و هرنوع مشکل دندانی باید به دقت بررسی شود. وقتی کودک وارد 15 ماهگی یا به‌ عبارتی 1 سال و نیم می‌شود والدین باید کم‌کم اهمیت رعایت بهداشت و سلامت دهان و دندان را به کودکان خود آموزش دهند. بنابراین هرکودکی در این سن باید بهداشت دهان را یاد بگیرد. والدین با روش‌های مختلف نظیر مسواک زدن و استفاده از نخ دندان می‌توانند مراقبت‌ صحیح و منظم دهان و دندان را به کودکان خود آموزش دهند. از آن‌جایی که کودکان متفاوت هستند بنابراین این مرحله ممکن است در برخی از کودکان از 2 سالگی و در برخی از سنین دیگر شروع شود.

آموزش بهداشت دهان و دندان به کودکان 2 سال و بزرگتر


رعایت بهداشت دهان و دندان باید از سن 2 سالگی یا بالاتر به کودکان تاکید شود. البته ناگفته نماند که کمک والدین در زمینه مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان باید همچنان تا 8 سالگی ادامه داشته باشد. منظور از بهداشت خوب دهان و دندان تمیز کردن دهان حداقل یک بار در طول روز است. بهداشت روزانه دهان و دندان کودک شامل:

  •  مسواک زدن: کودک باید هر روز 2 دقیقه تمام دندان‌های خود را با خمیردندان‌های حاوی فلوراید مسواک کند. در چنین شرایطی قرار دادن ساعت یا تایمر کوچک کنار سینک روشویی کمک می‌کند تا کودک بهتر بتواند زمان را در نظر داشته باشد (این روش برای بزرگسالان نیز مفید است). تعویض مسواک کودک هر 3 ماه یکبار از مواردی است که نباید فراموش شود.
  •  استفاده از نخ دندان بعد از مسواک: نخ دندان با تمیز کردن جرم بین دندان‌ها محیط دندان را از وجود باکتری پاک می‌کند.
  •  ضدعفونی کردن دهان با مایع دهان‌شویه: شستن دهان با دهان‌شویه علاوه‌ بر این‌ که باعث پاکسازی دهان از پسماندهای غذایی می‌شود بلکه تاثیر خوبی در سلامت لثه‌ها دارد. هنگام خرید بهتر است دهان‌شویه‌های حاوی الکل کم را انتخاب کرد.

یکی از موارد دیگری که در بهداشت و سلامت دهان و دندان‌ها باید درنظر گرفت ممانعت از ورود جرم یا میکروب از طریق دست و یا اسباب‌بازی آلوده به دهان کودک است. بهتر است به کودکان بیاموزیم که هیچ غذا یا نوشیدنی را با کودکان دیگر در مدرسه تقسیم نکنند.

تشویق کودک به بهداشت مناسب دهان و دندان


با توجه به این‌که تشویق کودک به رعایت بهداشت صحیح دهان و دندان‌ها کار راحتی نیست در این قسمت به معرفی چند نکته‌ می‌پردازیم که ممکن است مفید واقع شوند.

الگوی خوب

یکی از بهترین روش‌های آموزش بهداشت دهان و دندان به کودکان انجام آن توسط خود والدین است. این روش نه‌ تنها در زمینه‌ی بهداشت دهان بلکه در تمام موارد موثر است. مسواک زدن، استفاده از نخ دندان و یا مایع دهان‌شویه باید حداقل یکبار در طول روز درحضور کودکان انجام شوند تا آن‌ها یاد بگیرند.

تهیه مسواک‌های برقی و موزیکال برای کودکان

مسواک‌های برقی برای کودکان بسیار جالب هستند. مسواک‌های موزیکال نیز با مجهز بودن به تایمر موزیکال کودکان را تشویق می‌کنند تا 2 دقیقه تمام دندان‌های خود را مسواک کنند.

تهیه نخ‌دندان‌های جالب

نخ دندان‌هایی را تهیه کنید که در جعبه‌های جالب مانند ماشین، دلفین یا اشکال مختلف قرار دارند. این کار کودکان را به کشیدن و استفاده کردن از نخ دندان تشویق می‌کند. بسیاری از دندانپزشکان توصیه می‌کنند برای کودکان گیره‌های نخ دندان یکبار مصرف تهیه کنید چرا که این نوع نخ دندان‌ها علاوه‌ بر این که اشکال جالبی دارند استفاده و نگه داشتن آن‌ها در دهان برای کودکان راحت‌تر است.

تهیه دهان ‌شویه‌های مخصوص کودکان

برخی از دهان شویه‌ها این قابلیت را دارند که جرم دهان را با نور خاصی مشخص کنند. این کار کمک می‌کند تا قسمت‌هایی از دندان که مسواک نشده مشخص شوند. این روش جالب کودکان را به مسواک زدن صحیح تشویق می‌کند.

اهمیت دندانپزشک


با وجود این‌که می‌توان بهداشت صحیح دهان و دندان را به کودکان آموزش و ترویج داد اما مراجعه به دندانپزشک هر 6 ماه یکبار جهت معاینه دندان‌های کودکان باید در اولویت امور قرار بگیرد. آموزش و ارائه روش‌ها و محصولات مخصوص تمیز کردن دهان و دندان‌ها، رفع جرم و تارتار از سطح دندان‌های کودک، اجرای درمان‌های فلوراید، عکسبرداری از دندان‌های کودک با اشعه ایکس و در نهایت یادآوری اهمیت و ارزش رعایت بهداشت دهان و دندان‌ها به کودکان در حیطه‌ی کاری متخصص بهداشت یا دندانپزشک اطفال قرار دارد.