اختلالات مفصل فکی گیجگاهی (TMJ) در کودکان: علت و درمان

ناهنجاری اختلالات مفصلی فکی گیجگاهی موسوم به TMJ بیماری است که موجب درد و اختلال در عملکرد مفصل‌هایی می‌شود که فک پایین را به جمجمه متصل می‌کنند. با قرار دادن انگشتان در مقابل گوش و باز و بسته کردن دهان به راحتی می‌توان حرکت مفصل فکی گیجگاهی را احساس کرد. در این حالت، انتهای گرد فک پایین در امتداد سوکت مفصل استخوان تمپورال سرخورده و حرکت می‌نماید. استخوان تمپورال یا به‌عبارتی استخوان گیجگاهی بخشی از جمجمه است که گوش داخلی و گیجگاه در آن قرار دارد. اختلالات فکی گیجگاهی که به اختلالات تمپورومندیبیوال و یا TMD معروف است ممکن است موجب درد در نواحی سر، شانه، فک و صورت و مشکلاتی نظیر اختلال در جویدن و گاززدن، شنیدن صداهایی نظیر تق تق هنگام باز و بسته کردن دهان و در برخی مواقع قفل شدن فک‌ها ‌گردد. این ناهنجاری که بیشتر در بین نوجوانان و به‌ویژع دختران مشاهده می‌شود ممکن است کودکان سنین مختلف را هم درگیر کند.

چه دلایلی باعث بروز اختلال مفصل فکی گیجگاهی در کودکان می‌شود؟


اغلب مشخص نیست که چه عواملی موجب چنین عارضه‌ای می‌شوند اما فاکتورهای زیادی نظیر دندان قروچه، فشردن فک‌ها یا دندان‌ها به یکدیگر ممکن است منجربه اختلال TMJ شوند. گاهی تشدید این اختلال می‌تواند موجب دیسک مفصل و ساییدگی و تخریب مفصل فکی گیجگاهی شود. دندان قروچه و ساییدگی دندان‌ها به یکدیگر موجب تغییر در تراز بایت (تراز دندان‌های بالا و پایین) شده و عضلاتی که برای جویدن بکار می‌روند را تحت تاثیر قرار دهد. برخی افراد خودشان نمی‌دانند که دندان‌قروچه دارند و ممکن است در طول شب دچار چنین عارضه‌ای شوند. از آن جایی که استرس می‌تواند موجب ناهنجاری‌هایی نظیر دندان قروچه، فشردن فک‌ها به یکدیگر و یا سفت شدن عضلات فک شود درنتیجه باید نتیجه گرفت که استرس می‌تواند یکی از علل اختلالات مفصلی فکی گیجگاهی باشد. اختلالات TMJ در کودکان در بین افرادی که به مشکلات دندانی ازقبیل بایت بد، مشکلات مفصلی نظیر آرتروز، مشکلات عضلانی و یا سوابق آسیب مفصل و صورت دارند رایج‌تر می‌باشد.

علائم و نشانه‌ها


اختلال مفصل فکی گیجگاهی در کودکان ممکن است دارای علائم زیادی باشد. در این قسمت به معرفی برخی از شایع‌ترین علائم اختلال مفصل فکی گیجگاهی در کودکان می‌پردازیم:

  •  درد در عضلات صورت، مفاصل فک یا اطراف گوش و گاهی اوقات در گردن و شانه‌ها. برخی افراد هنگام صحبت کردن، جویدن و حتی خمیازه کشیدن احساس درد می‌کنند. تعداد محدودی ممکن است دچار اسپاسم عضلانی شوند.
  •  شنیدن برخی از صداها از جمله تق تق هنگام باز و بسته کردن دهان (برخی کودکان ممکن است چنین صداهایی را بشنوند اما علائم دیگر را نداشته باشند. بنابراین ممکن است به درمان نیاز نداشته باشند).
  •  اختلال در جویدن و گاززدن
  •  سردرد، گوش درد، سرگیجه، کاهش شنوایی و وزوز گوش
  •  قفل شدن فک‌ها ( ممکن است هنگام باز و بسته کردن دهان فک قفل شود).

چه موقع باید به پزشک مراجعه کرد؟


اگر کودک دارای علائم اختلالات TMJباشد بهتر است به دندانپزشک مراجعه کرد. هرچه اختلال مفصل فکی گیجگاهی در کودکان زودتر تشخیص داده شود درمان بهتر صورت می‌گیرد. دندانپزشک با طرح سوالات مختلف، معاینه فک کودک و درصورت نیاز از طریق تصویربرداری‌هایی نظیر اشعه ایکس، سی‌ تی اسکن و ام آر‌ آی اقدام به تشخیص بیماری می‌کند. اگر فک هنگام باز و بسته کردن دهان دچار قفل شدگی شود بهتر است به جراح دهان و فک یا بخش اورژانس مراجعه کرد.

آیا اختلالات فکی گیجگاهی در کودکان قابل درمان است؟


در برخی کودکان مبتلا به اختلالات TMJ تنها با چند روز استراحت دادن فک، مشکل به‌راحتی درمان می‌گردد. در چنین شرایطی توصیه می‌شود به کودکان غذاهای نرم مانند سوپ خورانده شود و آن‌ها را از انجام فعالیت‌هایی نظیر جویدن آدامس، دندان قروچه و باز کردن زیاد دهان هنگام خمیازه که ممکن است اختلال فکی گیجگاهی را تشدید کرده یا عضلات صورت را تحت تاثیر قرار دهد ممانعت نمود. قرار دادن کیسه یخ یا آب گرم در یک طرف صورت کمک شایانی به تسکین درد کودک می‌کند. بسته به نوع تشخیص ممکن است به درمان‌های بیشتری نیاز باشد. دستکاری فک کودکانی که دچار ناهنجاری قفل شدن فک هستند موجب می‌شود به راحتی فک را باز و بسته کنند. گاهی چنین درمانی با کمک داروهای آرامش بخش انجام می‌شود. اگر دندان قروچه و یا فشردن فک و دندان‌ها به یکدیگر موجب درد در کودک شود دندانپزشک با تجویز محافظ دهانی کمک شایانی به کاهش عادت دندان قروچه می‌کند. گاهی برای تسکین درد و شل شدن عضلات پزشک مجبور به تجویز دارو می‌گردد. اگر طبق تشخیص دندانپزشک مشکلات دندانی نظیر بایت موجب چنین ناهنجاری شده باشد مجبور خواهد بود باید از طریق ارتودنسی و سایر خدمات دندانی به اصلاح مشکل دندانی پرداخت. در برخی مواقع هنگامی که علائم اختلال مفصل فکی گیجگاهی در کودکان به درمان اختلالات فکی گیجگاهی پاسخی ندادند ممکن است جهت ترمیم بافت‌های آسیب دیده در فک نیاز به جراحی باشد. نکته این است که بیشتر کودکان جراحی را دوست ندارند.